Aziatische hoornaar

De Aziatische hoornaar is een invasieve uitheemse soort die zich snel verspreidt omdat ze hier amper natuurlijke vijanden heeft.

De Aziatische hoornaar lijkt op de Europese hoornaar, maar er zijn enkele duidelijke verschillen.

Kenmerken Aziatische hoornaar:

• groter dan een wesp of honingbij, kleiner dan de Europese hoornaar.
• zwart achterlijf met een donkergele band
• gele uiteinden van de poten
• ongeveer 2,5 tot 3 cm groot (koningin tot 3,5 cm)
• enkel overdag actief. Zie je bij schemer, 's avonds laat of 's nachts een hoornaar vliegen, dan is dit een Europese hoornaar.

Let op: de kleur kan variëren. Een Aziatische hoornaar kan bijvoorbeeld verbleken na lange vluchten. Ook de poten van de Europese hoornaar kunnen soms geel lijken.

Een Aziatische hoornaar die alleen rondvliegt is meestal niet agressief. Hij kan tot ongeveer 2 km van het nest vliegen op zoek naar voedsel.

Meld individuele waarnemingen via www.vespawatch.be. Vespa‑Watch registreert meldingen voor monitoring en onderzoek. Ze voeren zelf geen bestrijdingen uit, maar jouw melding helpt om de verspreiding in Vlaanderen beter in kaart te brengen.

Doorheen het jaar bouwt de Aziatische hoornaar verschillende soorten nesten:

• lente: kleine embryonesten op tegen wind en regen beschutte plekken.
• zomer: groeiende primaire nesten, meestal laag bij de grond.
• najaar: grote secundaire nesten, vaak hoog in bomen of aan gebouwen.
• winter: nesten zijn verlaten en vormen geen gevaar meer.

Meer info over de levenscyclus van de Aziatische hoornaar vind je op www.vespawatch.be.

Vanaf de lente ontwaakt de bevruchte koningin uit haar winterslaap. Wanneer de temperatuur enkele dagen boven 13°C komt, begint ze een nestje te bouwen op een beschutte plaats (zoals tuinhuisjes, schuurtjes, afdaken, houtstapels, barbecue...) om eitjes in te leggen. Ze bouwt haar nest in ongeveer twee weken, met twee lagen fijngekauwd hout (papier). Een embryonest is niet veel groter dan een pingpongbal.

De Aziatische hoornaar is het kwetsbaarst in de periode vóór de geboorte van de eerste werksters. Dit is ook het meest effectieve moment om de soort te bestrijden.

Controleer daarom regelmatig rond je woning. Zie je een embryonest (= kleiner dan een pompelmoes en bestaande uit enkel de koningin)? 

Kleine nestjes kan je zelf verwijderen: doe dit na zonsondergang (enkel dan ben je zeker dat de koningin in het nest zit). Gebruik eventueel een rode lamp wanneer het te donker is.

Stappen:

1. neem een potje met deksel waar het nestje volledig in past en een plamuurmes
2. plaats het potje over het hele nest
3. maak het nestje voorzichtig los met het plamuurmes zodat het in het potje valt
4. haal het plamuurmes weg en plaats tegelijkertijd het deksel op de pot 
5. plaats het potje een nacht in de diepvries zodat de koningin bevriest

Meld je vangst ook altijd via vespawatch.be.

Niet zelf bestrijden. Houd altijd een veiligheidsafstand van minstens 5 meter aan!

Het embryonest groeit uit tot een primair nest dankzij de werksters. De koningin blijft dan in het nest.

Kenmerken:

• bolvormig
• grootte tussen een tennisbal en een voetbal
• meestal laag bij de grond

Deze nesten vind je vaak in struiken, hagen, schuren of onder afdaken.

Niet zelf bestrijden. Houd altijd een veiligheidsafstand van minstens 5 meter aan!

Vanaf de zomer verhuist de kolonie binnen een straal van een paar tiental meter naar een groter nest op een hogere plaats (in boomtoppen, maar ook onder een daknok, in een schuur of een haag). Deze nesten, nog steeds bestaande uit een papieren schil, kunnen een diameter tot 1 meter bereiken. Het komt ook voor dat het nest op dezelfde plek blijft, wanneer de locatie geschikt genoeg is om de verdere ontwikkeling voort te zetten.

Tijdens de zomer en herfst zie je hoornaars van en naar het nest vliegen. Ze komen op plaatsen waar veel kleine insecten zijn.

Met het vallen van de bladeren in de herfst wordt een nest Aziatische hoornaar beter zichtbaar.

In de winter sterven darren en werksters, enkel de jonge koninginnen (voortgebracht in september) zoeken een overwinteringsplaats. Dan zijn de nesten volledig verlaten en hoeven ze niet meer bestreden te worden.

Volwassen hoornaars voeden zich uitsluitend met vloeibaar voedsel. De larven daarentegen worden grootgebracht met eiwitrijk voedsel, zoals gevangen insecten of aas.

Eén nest verbruikt gemiddeld zo’n 11 kg insecten per seizoen. Door deze enorme voedselbehoefte dreigen verschillende soorten insecten lokaal te verdwijnen. Daarom treden we actief op: elk gemeld nest is een stap in de bescherming van onze lokale biodiversiteit.

Nee, de nesten worden niet opnieuw bezet. De nesten hoog in bomen die van november tot maart nog zichtbaar zijn, zijn dus aan het einde van hun levensduur of al dood. Ze breken geleidelijk af afhankelijk van de weersomstandigheden of vallen gewoon uit de boom. Dit houdt geen gevaar in aangezien ze verlaten zijn. Een verwijdering is niet meer nodig.

In Wezembeek-Oppem gebeurt de verdelging van een nest Aziatische hoornaars gratis. Vanaf dit jaar verzamelt de gemeente alle meldingen via een specifiek meldingsformulier. De gemeente laat het nest verwijderen, in samenwerking met de Brandweerzone Vlaams-Brabant West. Hou er rekening mee dat het in het hoogseizoen enkele dagen kan duren voor we met jou contact opnemen.

Je kan ook een private firma contacteren. Raadpleeg de lijst van erkende bestrijders om een bestrijder te contacteren op eigen kosten.

Onze gemeente biedt geen gratis selectieve vallen aan. Een verkeerd gebruikte val kan schadelijk zijn voor andere insecten.

Een selectieve val is een val waarin insecten niet kunnen verdrinken. Ze wordt gebruikt tussen half maart en eind mei om zoveel mogelijk koninginnen van de Aziatische hoornaar te vangen. Elke gevangen koningin betekent één potentieel nest minder dat zich kan ontwikkelen en onze biodiversiteit kan aantasten.

Je kan een val kopen aan een voordelige prijs bij het Repair Café (1x per maand).

Hoe werkt een selectieve val?

De val is speciaal ontworpen om alleen de Aziatische hoornaar (koningin) binnen te laten. Kleinere insecten kunnen ontsnappen via kleine uitgangsgaatjes.

De val wordt bevestigd op een glazen pot. Gebruik een pot met rechte wanden, niet met bolle zijkanten.

Plaats een spons in de pot en doordrenk die met een mengsel van:

• 1/3 grenadine
• 1/3 goedkope witte wijn
• 1/3 goedkoop bier met alcohol

Er mag geen losse vloeistof in de val zitten waarin insecten kunnen verdrinken.

Plaats de val horizontaal en controleer ze dagelijks. Is de spons droog? Bevochtig het opnieuw met het mengsel. Zitten er insecten in? Volg de stappen hieronder:

• enkel een Aziatische hoornaar gevangen? Plaats de volledige val een nacht in de diepvriezer om het dier te doden.
• geen Aziatische hoornaar, wel andere insecten? Laat ze weer vrij. Vliegen, muggen en andere soorten zijn belangrijke voedselbronnen voor vogels.
• zowel een Aziatische hoornaar als andere insecten gevangen? Plaats de pot 10 à 15 minuten in de koelkast. De insecten worden tijdelijk verdoofd door de koude. Verwijder de andere insecten voorzichtig met een pincet en laat enkel de Aziatische hoornaar in de val. Plaats de volledige val een nacht in de diepvriezer om het dier te doden.

Wanneer de vangperiode voorbij is, berg je de val op tot de volgende lente.

De reactie op een steek van een Aziatische hoornaar is vergelijkbaar met die van wespen, bijen en hommels. Raadpleeg de betreffende pagina op de website van het antigifcentrum voor meer informatie over mogelijke reacties.

Uitroeien is niet meer mogelijk, maar we kunnen de overlast wel beperken.

De inzet van burgers is essentieel om koninginnen te vangen en nesten op te sporen: hoe sneller we een nest vinden, hoe beter. Elk nest dat vóór half september wordt vernietigd, is van groot belang, omdat zo wordt voorkomen dat een nieuwe generatie hoornaars ontstaat.

Controleer regelmatig de omgeving van je woning op mogelijke nesten.

• Een individu gespot? Meld je waarneming via Vespa‑Watch. 
• Zie je een nest? Vraag een verdelging aan bij de gemeente. Wij gaan met jouw melding zo snel mogelijk aan de slag en nemen, afhankelijk van de locatie de gepaste maatregelen (verwijdering en registratie op Vespawatch).

In het voorjaar:

• neem deel aan de vangcampagne met een selectieve val
• verwijder beginnende embryonesten zolang alleen de koningin er nog in zit

Wil je je nog meer inzetten?

Sluit je dan aan bij het vrijwilligersteam van onze gemeente en dat van Kraainem. Word lid van de Facebookgroep Vespa Hunter 1970, die zich inzet voor de bestrijding van de Aziatische hoornaar.